verwachting


> expectation


verwachting > expectation [Dutch/English]

verwachting [vər'wɑxtɪŋ] (noun)


Uit het Latijn exspectatio: anticipatie, verlangen, nieuwsgierigheid, opwachting. In het theater wachten, hopen we op iets wat positief, nieuw of betekenisvol is en rekenen we erop dat dit hoe dan ook gaat gebeuren.


Verwachten betekent het opschorten van actie. Eenmaal in het theater, nemen we zelden zélf initiatief. In tegendeel: w e willen met rust gelaten (uitzonderingen daargelaten). Spectare is kijken, niet handelen, praten. De speculator is degene die speculeert, observeert, contempleert over verschijningen, kwaliteiten (species).


We komen uiteraard niet om iets te zien wat volledig voorspelbaar is.  Het is de afwijking van onze verwachtingshorizon, zoals Hans-Robert Jauss aangeeft, die onze theaterervaring waardevol maakt. Volgens hem wordt het artistieke karakter van een werk bepaald door de reactie van het publiek en dit correspondeert met de esthetische distantie tussen de verwachtingshorizon en het concrete werk.[1]


'Exspectatio' omvat het woord spektakel: een 'visueel opvallende voorstelling', 'luid' of zelfs 'opdringerig'. Spektakel verwees in het verleden naar 'een voorstelling', 'een dom persoon', 'herrie, lawaai' en ten slotte naar 'een lawaaierige voorstelling’[2]. Niet noodzakelijkerwijs naar een groot kunstwerk dus. Sterker nog, we hebben de neiging om met enig dedain over spektakels te spreken. Het doet ons denken aan middeleeuwse optochten, koninginnedag, de kermis, populair vermaak. Het is niet iets wat we direct in het theater willen zien. Of wel? Postdramatisch theater vermengt lage en hoge kunsten, maar, zoals Lehmann aangeeft, met de intentie te deconstrueren en afstand te nemen van theater als formatie van illusies.[3]


Bij het vaststellen van wat een goed kunstwerk is en welke esthetische criteria we hanteren, draait het niet alleen om wat we zien, maar ook om hoe zich dit verhoudt tot wat we verwachten. Hoe spectaculair moet een kunstwerk zijn?


Geschreven en vertaald door :  Joke Holwerda



[1]Hans Robert Jauss (1982), Toward an Aesthetic of Reception, Menneapolis: U of Mennesota.

[2]Van Dale Woordenboek Engels Nederlands.

[3]Lehmann, Hans-Thies (2010), Postdramatic Theatre, Londen and New York: Routledge.